Tags

, , , , , ,

~English below~

Ban đầu, điều gì khiến bạn có ý định thực hiện một series về các tòa chung cư cũ ở Sài Gòn?

Lúc đầu, tôi nảy ra ý tưởng này từ một góc nhìn hoàn toàn cá nhân: Tôi lớn lên trong những lời kể của mẹ tôi về Sài Gòn ngày xưa. Mẹ sống qua thời chiến nhưng trong mắt bà, Sài Gòn ngày ấy thật đẹp và yên bình. Trong những câu chuyện của mẹ luôn có những chi tiết nhỏ, như độ dốc của con đường mà ngày ngày mẹ đạp xe đi học, con hẻm nơi mẹ nói tạm biệt người bạn rời khỏi đất nước vào những ngày hỗn loạn của tháng 4, 1975. Hình ảnh Sài Gòn  trước 1975 trong những chuyện mẹ kể hoàn toàn thiếu vắng mùi vị chính trị, và như thế là rất khác so với những hình dung tôi có được từ các sách lịch sử. Điều này khiến tôi thực sự hứng thú. Tôi đã nghĩ ngoài sách vở ra, lịch sử của một thành phố còn nằm trong những câu chuyện cá nhân nữa. Bởi vậy, khi Lilly – nhà sản xuất của series này, chia sẻ với tôi về làn sóng kinh doanh trong các chung cư cũ ở Sài Gòn, tôi thấy đây là một cơ hội để khám phá về “Sài Gòn xưa” lẫn “Sài Gòn đang thay đổi” ở một góc độ khác: Qua những câu chuyện cá nhân của mỗi người.

Trading Places có khởi đầu suôn sẻ không? Và có bài học nào thú vị bạn đã thu lượm được sau dự án này ?  

Đây là series đầu tiên tôi đạo diễn nên lúc đầu, tôi gần như không biết phải làm gì. Là người làm phim, không phải chỉ học cách dùng máy móc là đủ; bạn phải học, khám phá và rèn luyện một quy trình sáng tạo hiệu quả. Ai cũng có ý tưởng nào đó, người biết sử dụng máy quay và phần mềm dựng phim cũng không ít; điều quan trọng là cách bạn hiện thực hóa ý tưởng của mình. Tôi đã nhận ra rằng việc lên kế hoạch lúc ban đầu quan trọng như thế nào để có một quá trình làm phim suôn sẻ. Việc thiếu sự chuẩn bị bài bản và thiếu kinh nghiệm đã phức tạp hóa cả dây chuyền làm việc và khiến cả quá trình bị kéo dài. Tôi sẽ lập kế hoạch và chuẩn bị tốt hơn trong những dự án tiếp theo.

Bên cạnh đó, với Trading Places, tôi thử sức ở vai trò đạo diễn đồng thời làm cả quay phim và dựng phim. Việc làm nhiều vai trò trong cùng một dự án giúp tôi nhận ra dây chuyền giữa các vị trí, rằng kết quả làm việc của vị trí này ảnh hưởng lên vị trí khác như thế nào. Ví dụ, khi dựng phim, tôi nhận ra những chỗ mình cần cải thiện trong vai trò đạo diễn và quay phim.

Bạn đã chọn cách tiếp cận với đề tài này như thế nào? Có trải nghiệm thú vị hay câu chuyện hậu trường đáng nhớ nào xoay quanh những tòa chung cư mà bạn muốn chia sẻ không?

Trading Places được thực hiện theo cách làm phim tài liệu truyền thống: Đoàn làm phim chỉ là một nhóm nhỏ ít người với các thiết bị rất đơn giản. Như thế sẽ không làm ảnh hưởng tới không gian thân mật giữa người làm phim và các nhân vật. Hơn nữa, chúng tôi để cư dân kể câu chuyện của họ và những toà chung cư tự nói lên tiếng nói riêng của chúng, còn mình thì chỉ đóng vai trò lắng nghe và quan sát mà thôi. Các buổi đi thực địa đóng vai trò then chốt trong việc quyết định ai là nhân vật để theo đuổi và đâu là những chi tiết đắt giá để cho vào phim. Saigoneer đã giúp chúng tôi xác định góc nhìn câu chuyện cho từng toà nhà. Còn về phần ngôn ngữ hình ảnh, điều quan trọng là phải khám phá ra những nét đặc trưng của từng tòa nhà và cố gắng nắm bắt lấy “cái hồn” của chúng.

“Cái hồn” của một nơi chốn chỉ có thể hiện ra khi ta tập trung quan sát. Đôi khi, đó là ánh sáng tự nhiên trong một toà nhà, ví dụ như những vùng tối và độ tương phản (shadow và contrast) có sẵn ở Chung cư 14 Tôn Thất Đạm đã tạo chiều sâu cho hình ảnh của phim. Hoặc như hiệu ứng âm thanh từ thang máy cổ trong toà nhà 26 Lý Tự Trọng, âm thanh này rất thích hợp với những câu chuyện bí ẩn về lịch sử của toà nhà. Đôi khi, đó  lạilà một tấm bạt trên ban công hay cái túi nylon mà  chuyển động của chúng góp phần tạo nên nhịp điệu cho bản dựng.

RC147_TradingPlaces_NguyenHue_[MASTER]_Edit_003.00_03_33_22.Still023.jpg

Có những lần chúng tôi phải chờ đợi hàng giờ hoặc quay lại một địa điểm chỉ để bắt được những khung hình đúng ý muốn. Ví dụ như ở chung cư 42 Nguyễn Huệ, có một bà cụ hơn chín mươi tuổi, từng là đầu bếp cho các quan chức cấp cao sống trong toà nhà. Trong những chuyến thực địa, chúng tôi để ý rằng mỗi buổi sáng và buổi chiều hàng ngày, bà cụ lại được cháu trai dắt đi dạo. Chúng tôi đã nhất quyết đợi bà và sự kiên nhẫn đó đã đem lại kết quả :Khoảnh khắc bà cụ bước xuống các bậc thang và nhìn ra ngoài cửa sổ là một trong những khung hình tôi thích nhất trong tập phim. Tương tự là trường hợp của chú chó ở chung cư Tôn Thất Đạm. Ngay lần đầu bắt gặp chú với tác phong điềm tĩnh và tự tin như thể là đang bảo vệ của cả toà nhà, tôi đã quyết định rằng thành viên đặc biệt này của cộng đồng cư dân sẽ xuất hiện trong phim.

RC147_TradingPlaces_NguyenHue_[MASTER]_Edit_003.00_05_09_20.Still024

Và bây giờ, khi series đã được hoàn thành, bạn thấy mình đã biết thêm gì về Sài Gòn mà trước đây chưa biết?

Như đã nói, tôi cảm thấy bối rối trước sự mâu thuẫn giữa cái nhìn của mẹ tôi về thành phố này trước 1975 với những gì tôi đọc trong sách về cuộc chiến. Tôi cũng có ấn tượng như vậy về Caroline, người phụ nữ mang hai dòng máu Pháp – Việt đã sống cả tuổi thơ ở Sài Gòn (cô ấy xuất hiện trong tập phim về Chung cư 26 Lý Tự Trọng). Cô giải thích với tôi rằng vào thời chiến, Sài Gòn và vùng đất bao quanh là khu vực được bảo vệ; vẫn có những cuộc đánh bom nhưng chiến tranh ở đây không khốc liệt như ở các tỉnh thành khác. Sài Gòn cũng là nơi sống của các quan chức cấp cao và giới tinh hoa, nên thành phố này trật tự và có văn hóa cao. Thêm nữa, việc nói chuyện với cư dân trong các chung cư đã giúp chúng tôi biết thêm nhiều về quá khứ của những nơi đó. Có nghĩa là ngoài sách lịch sử ra, chúng tôi đã có được những góc nhìn cá nhân từ những con người đã chứng kiến lịch sử và đang trải qua hiện tại. Điều tôi học được là khi nói về lịch sử lẫn sự hiện đại hóa của một thành phố, có tầng tầng lớp lớp những yếu tố cần được xem xét. Ta phải thấy được yếu tố con người trong bức tranh toàn cảnh.

01

What fascinated you in the first place about making a series about old apartments in Saigon?

Initially, I came up with the idea in a very personal angle: I grew up listening to my mother’s stories of the Old Saigon. She lived through the war but in her eyes, Saigon back then was a beautiful and peaceful city. Her stories were always about small details, like the slope of the street where her bike passed by every day on the way to school, the alley where she said farewell to a friend who left the country in the chaos of April, 1975. What really fascinates me is the lack of political sense in her stories, which is very different from my view of Saigon before 1975 through historical books. I think a city’s history lies in personal stories as well. So when Lilly, the series’ producer, shared with me her interest in the trend of businesses popping up in the old apartment buildings of Saigon, I took it as a chance to discover the “Old Saigon” as well as the “Changing Saigon” in a different perspective, that is: through people’s personal stories.

Did you have a smooth start? And any interesting lessons along the way?

This is the very first series I directed so I was pretty clueless at the beginning. For filmmakers, it is not just about learning how to operate machines; you must learn, discover and practice an efficient creative process. Everyone has some idea and many people can use cameras and editing software, the keypoint is how you execute your idea in the right direction. I realized that planning in the beginning is necessary for a smooth execution. The lack of professional preparation and experience complicated the workflow and slowed down the whole process. I will make sure to plan and prepare better in future projects.

Besides, for Trading Places, I was director, shooter and editor at the same time. The experience of taking on a project in several creative roles helped me realize how the result of one position’s work would affect another position’s. For example, when the footage came into the editing stage, I realized what I should do better in directing and shooting.

TTD_04-1024x577

How did you choose your approach to the apartments? Did you have any interesting experiences or memorable behind-the-scenes stories from your time making the series?

For Trading Places, we followed the traditional way of documentary making: A small crew with minimal equipment which allow an intimate relationship between filmmakers and subjects. We let the residents tell their own stories and let the buildings speak in their own language, while we mainly acted as listeners and observers. Recce (scouting the location) plays an essential part in deciding who to follow and what would be the winning elements to the films. Saigoneer helped us to come up with a specific editorial angle for each building. In terms of visual storytelling, it was about exploring each location’s unique features and capturing the “vibe”.

The “vibe” of a location lies in things that are only visible to an observing eye. Sometimes it is the natural lighting inside a building, such as 14 Ton That Dam’s shadow and contrast that added depth to the film’s visuals. Or the mysterious sound effect created by the antique elevator in 26 Ly Tu Trong, that suited well with the myths surrounding the building’s history. Sometimes it is the movements of trivial things like an awning or a nylon bag that added rhythm to the edit.

RC147_TradingPlaces_NguyenHue_[MASTER]_Edit_003.00_03_33_22.Still023.jpg

There were times we had to wait for hours or re-visit a location just to get the shots we wanted. For instance, in 42 Nguyen Hue, there is a ninety-something year old woman that used to be a cook for high officials in the building. During the recces, I noticed that every morning and evening, her grandson would escort her for a walk. We were waited a lot for her and our patience paid off: The moment when she is walking down the stairs and looking out of the window is one of my favorite shots in the episode. The same goes to the dog at 14 Ton That Dam. From the first moment I saw him walking around with such calm and confident mannerism as if he was the guard of the whole building, I decided that this special member of the community should appear in the film.

RC147_TradingPlaces_NguyenHue_[MASTER]_Edit_003.00_05_09_20.Still024

 

Now that you’ve finished the series, what did you learn about Saigon that you didn’t know before?

Like I said, I was confused about the contradictions between my mother’s view of the city before 1975 and what I had read in books about the war. I got the same impression when we met Caroline, the French-Vietnamese lady who spent her childhood in Saigon (she is featured in the episode about 26 Ly Tu Trong). She explained to me that during the war, Saigon and the area around the city was a protective area; there were bombarding here and there but the war was much less intense here compared to what happened in the other places in the country. Saigon was also where all the high officials and elites lived, that made the city a more controlled and cultured place. Also, talking with residents in apartments let me know more about the past of those places –  We got personal views apart from views from historic books. Overall, what I learned is that there are many layers when talking about both the history and the modernization of a city. You need to see the human factor in the big picture.

01

Advertisements